อาการท้องเสียเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยในผู้ที่ได้รับอาหารทางสายยาง อาการนี้อาจทำให้รู้สึกไม่สบาย และหากเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง อาจนำไปสู่ภาวะขาดน้ำ การสูญเสียอิเล็กโทรไลต์ และภาวะขาดสารอาหาร การทำความเข้าใจสาเหตุที่เป็นไปได้จะช่วยให้ผู้ดูแลสามารถตอบสนองได้อย่างเหมาะสมและลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน
อาการท้องเสียจากการให้อาหารทางสายยางเกิดได้จากหลายปัจจัย ทั้งจากสูตรอาหาร วิธีการบริหารจัดการและภาวะร่างกายของผู้ป่วยเอง
สาเหตุหลักและแนวทางแก้ไข
ความเข้มข้นหรืออัตราการปล่อยอาหารสูงเกินไป
สาเหตุ: อาหารที่มีความเข้มข้นสูง (Osmolality สูง) หรือการปล่อยให้อาหารไหลเข้ากระเพาะเร็วเกินไป จะดึงน้ำเข้ามาในลำไส้จนเกิดการถ่ายเรว
การแก้ไข: ลดความเร็วในการให้อาหาร (ใช้เวลาอย่างน้อย 15–30 นาทีต่อมื้อกรณีใช้กระบอกฉีด) หรือปรึกษาแพทย์เพื่อเจือจางอาหารด้วยน้ำต้มสุก
อุณหภูมิของอาหาร
สาเหตุ: การให้อาหารที่เย็นจัด (เช่น นำออกจากตู้เย็นแล้วให้ทันที) จะกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้อย่างรวดเร็ว
การแก้ไข: ตั้งอาหารไว้ในอุณหภูมิห้องให้อุ่นขึ้นก่อนให้ผู้ป่วยเสมอ
การปนเปื้อนของเชื้อโรค
สาเหตุ: อุปกรณ์ สายยาง หรือขั้นตอนการผสมอาหารที่ไม่สะอาด หรือวางอาหารทิ้งไว้ในอุณหภูมิห้องนานเกิน 2–4 ชั่วโมง
การแก้ไข: ล้างมือและใช้อุปกรณ์ที่ผ่านการฆ่าเชื้อ/ทำความสะอาดอย่างเคร่งครัด อาหารที่ผสมแล้วหากยังไม่ใช้ให้เก็บในตู้เย็น และไม่ตั้งทิ้งไว้นอกตู้เย็นนานเกินไป
สูตรอาหารไม่เหมาะสม
สาเหตุ: ผู้ป่วยอาจแพ้แลกโตส ร่างกายย่อยไขมันได้ไม่ดี หรืออาหารมีปริมาณไฟเบอร์ต่ำเกินไป
การแก้ไข: เปลี่ยนสูตรอาหารเป็นสูตรปราศจากแลกโตส (Lactose-free) หรือสูตรที่มีใยอาหารเพิ่มขึ้น ตามคำแนะนำของแพทย์หรือนักโภชนาการ
ผลข้างเคียงจากยา
สาเหตุ: ผู้ป่วยได้รับยาปฏิชีวนะ ยาที่มีส่วนผสมของแมกนีเซียม หรือยาเกลือแร่เข้มข้น ซึ่งส่งผลกระทบต่อจุลินทรีย์ในลำไส้
การแก้ไข: แจ้งแพทย์ผู้ดูแลเพื่อพิจารณาปรับเปลี่ยนชนิดหรือขนาดของยา
หากปรับแก้ตามขั้นตอนข้างต้นแล้วผู้ป่วยยังถ่ายเหลวมากกว่า 3 ครั้งต่อวัน มีอาการซึม มีไข้ หรือมีภาวะขาดน้ำ (ปากแห้ง ตาก๋อง) ควรนำผู้ป่วยพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุเพิ่มเติม
เมื่อใดควรไปพบแพทย์?
ควรไปพบแพทย์หากอาการท้องเสียรุนแรง เป็นเรื้อรัง เกิดขึ้นซ้ำๆ หรือมีอาการร่วมด้วย เช่น มีไข้ อาเจียน ปวดท้องอย่างรุนแรง มีเลือดปนในอุจจาระ อ่อนเพลียผิดปกติ หรือมีสัญญาณของภาวะขาดน้ำ
สำหรับผู้สูงอายุ ผู้ป่วยติดเตียง ผู้ป่วยหนัก หรือผู้ที่ต้องพึ่งพาการให้อาหารทางสายยางเป็นส่วนใหญ่หรือทั้งหมด อาการท้องเสียเรื้อรังสมควรได้รับการดูแลเป็นพิเศษ เนื่องจากภาวะขาดน้ำและปัญหาทางโภชนาการอาจเกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็ว
อาการท้องเสียระหว่างการให้อาหารทางสายยางไม่ได้หมายความว่าสูตรอาหารเป็นปัญหาเสมอไป การให้อาหารเร็วเกินไป สูตรอาหารที่ไม่เหมาะสม สุขอนามัยที่ไม่ดี ยา การติดเชื้อ และภาวะทางการแพทย์อื่นๆ ล้วนมีส่วนเกี่ยวข้องได้
วิธีที่ดีที่สุดคือการระบุสาเหตุที่แท้จริง แทนที่จะหยุดการให้อาหารทางสายยางหรือเปลี่ยนสูตรอาหารโดยปราศจากคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ แพทย์หรือนักโภชนาการที่ขึ้นทะเบียนสามารถช่วยประเมินวิธีการให้อาหาร สูตรอาหาร ยา การดื่มน้ำ และความต้องการทางโภชนาการโดยรวม เพื่อวางแผนที่ปลอดภัยและเหมาะสม