แผลกดทับเป็นปัญหาทางสุขภาพที่พบได้บ่อยในผู้ป่วยติดเตียง ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีข้อจำกัดในการเคลื่อนไหว แผลเหล่านี้เกิดขึ้นเมื่อผิวหนังและเนื้อเยื่อใต้ผิวหนังถูกกดทับเป็นเวลานาน จนส่งผลให้การไหลเวียนเลือดลดลงและเนื้อเยื่อเกิดความเสียหาย หากขาดการดูแลที่เหมาะสม แผลกดทับอาจลุกลามลึกขึ้น ติดเชื้อและรักษาให้หายได้ยาก
ผู้ป่วยติดเตียงที่มีแผลกดทับ (Pressure Ulcer / Bedsore) ร่างกายจะมีการอักเสบและต้องการวัตถุดิบจำนวนมากเพื่อไปซ่อมแซมเนื้อเยื่อที่เสียหาย การได้รับสารอาหารที่เพียงพอและตรงจุดจึงเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้แผลสมานตัวได้เร็วขึ้นและลดความเสี่ยงในการติดเชื้อ
นอกเหนือจากการดูแลแผลอย่างถูกวิธี การเปลี่ยนท่าทางบ่อยๆ และการรักษาความสะอาดร่างกายแล้ว โภชนาการยังมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการช่วยสมานแผล ผู้ป่วยที่มีแผลกดทับจำเป็นต้องได้รับพลังงาน โปรตีน วิตามิน แร่ธาตุ และสารน้ำในปริมาณที่เพียงพอ เพื่อช่วยซ่อมแซมเนื้อเยื่อที่เสียหาย เสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกัน และลดความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะแทรกซ้อน
แล้วสารอาหารชนิดใดบ้างที่ผู้ป่วยติดเตียงที่มีแผลกดทับควรได้รับเป็นพิเศษ? มาดูกันว่าสารอาหารที่สำคัญที่สุดมีอะไรบ้าง
โดยสารอาหารที่ผู้ป่วยควรได้รับเป็นพิเศษมีดังนี้
1. โปรตีน (Protein) — สำคัญที่สุด
โปรตีนเป็นส่วนประกอบหลักในการสร้างเซลล์ผิวหนังใหม่ สร้างคอลลาเจน และเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน
ปริมาณที่แนะนำ: ประมาณ 1.2 – 1.5 กรัม ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ต่อวัน (สูงกว่าคนปกติทั่วไปที่ต้องการประมาณ 0.8 – 1 กรัม) ยกเว้นผู้ป่วยที่มีโรคไตร่วมด้วย ต้องปรึกษาแพทย์เพื่อปรับปริมาณให้เหมาะสม
แหล่งอาหาร: ไข่ขาว (ย่อยง่ายและดูดซึมดี), เนื้อปลา, อกไก่, เต้าหู้, นม, ถั่วต่างๆ รวมถึงโปรตีนเสริมทางการแพทย์
2. พลังงาน
หากร่างกายได้รับพลังงานไม่เพียงพอ ร่างกายจะดึงเอาโปรตีนที่กินเข้าไปมาเผาผลาญเป็นพลังงานแทน ทำให้ไม่เหลือโปรตีนไปซ่อมแซมแผล
ปริมาณที่แนะนำ: ประมาณ 30 – 35 กิโลแคลอรี ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ต่อวัน
แหล่งอาหาร: ข้าวแป้งที่ไม่ขัดสี (เช่น ข้าวกล้อง ขนมปังโฮลวีต) และไขมันดี (เช่น น้ำมันมะกอก น้ำมันรำข้าว อะโวคาโด ปลาทะเล)
3. กรดอะมิโนจำเป็นบางชนิด
อาร์จินีน : ช่วยกระตุ้นการไหลเวียนของเลือดไปเลี้ยงบริเวณแผล กระตุ้นการสร้างคอลลาเจนและเซลล์ใหม่
กลูตามีน : ช่วยเสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกันและลดการสลายตัวของกล้ามเนื้อในผู้ป่วยติดเตียง
แหล่งอาหาร: เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน ปลา ไข่ ถั่วเปลือกแข็ง เมล็ดฟักทอง หรือมักจะถูกผสมอยู่ในอาหารทางการแพทย์สูตรเฉพาะสำหรับผู้ป่วยที่มีแผล
4. วิตามินและแร่ธาตุที่ช่วยสมานแผล
วิตามินซี : จำเป็นต่อการสังเคราะห์คอลลาเจน ช่วยให้เนื้อเยื่อแข็งแรงและเสริมภูมิคุ้มกัน พบมากในฝรั่ง ส้ม มะละกอ กีวี บรอกโคลี พริกหวาน
สังกะสี : ช่วยในการแบ่งตัวของเซลล์และสังเคราะห์โปรตีน ทำให้แผลปิดสนิทเร็วขึ้น พบมากในหอยนางรม เนื้อแดง ไข่แดง เมล็ดฟักทอง และธัญพืช (ควรทานในปริมาณที่เหมาะสม ไม่มากเกินไปเพราะอาจรบกวนการดูดซึมธาตุเหล็กและทองแดง)
วิตามินเอ : ช่วยกระตุ้นการสร้างเซลล์เยื่อบุผิวใหม่ พบมากในตับ ไข่แดง ผักใบเขียวเข้ม และผักผลไม้สีส้ม-เหลือง (เช่น แครอท ฟักทอง มะละกอสุก)
ธาตุเหล็ก : ช่วยลำเลียงออกซิเจนไปเลี้ยงเนื้อเยื่อบริเวณแผล เพื่อให้กระบวนการซ่อมแซมเกิดขึ้นได้สมบูรณ์ พบมากในเนื้อแดง เลือด ตับ ไข่แดง และผักใบเขียว
5. น้ำ
ภาวะขาดน้ำจะทำให้ผิวหนังแห้ง เปราะบาง ฉีกขาดง่าย และทำให้เลือดไหลเวียนไปเลี้ยงแผลได้ไม่ดี
ปริมาณที่แนะนำ: ประมาณ 30 – 35 มิลลิลิตร ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ต่อวัน (หรือประมาณ 1.5 – 2 ลิตรต่อวัน) ควรจิบน้ำบ่อยๆ หรือให้ผ่านทางสายให้อาหารตามแผนการรักษา ยกเว้นผู้ป่วยโรคหัวใจหรือโรคไตที่แพทย์สั่งจำกัดน้ำ
ข้อแนะนำเพิ่มเติมในการดูแล
อาหารทางการแพทย์ : หากผู้ป่วยทานอาหารปกติได้น้อย เบื่ออาหาร หรือรับอาหารทางสายยาง การเลือกใช้อาหารทางการแพทย์สูตรที่มีโปรตีนสูง หรือสูตรเฉพาะที่มีส่วนผสมของอาร์จินีน สังกะสี และวิตามินซี จะช่วยให้ผู้ป่วยได้รับสารอาหารครบถ้วนและคำนวณปริมาณได้ง่ายขึ้น
การดูแลควบคู่กัน: นอกเหนือจากโภชนาการแล้ว การพลิกตะแคงตัวผู้ป่วยทุกๆ 2 ชั่วโมง การใช้ที่นอนลมป้องกันแผลกดทับ และการทำแผลอย่างถูกวิธี ยังคงเป็นหัวใจหลักที่ต้องทำควบคู่กันไป
โภชนาการที่เหมาะสมเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการฟื้นตัวจากแผลกดทับ
ผู้ป่วยติดเตียงที่มีแผลกดทับจำเป็นต้องได้รับการดูแลด้านโภชนาการเป็นพิเศษ เนื่องจากร่างกายต้องการสารอาหารเพิ่มเติมเพื่อซ่อมแซมเนื้อเยื่อที่เสียหายและรักษาสุขภาพโดยรวม
โปรตีนมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการสร้างเนื้อเยื่อใหม่ ในขณะที่วิตามินซี สังกะสี วิตามินเอ ธาตุเหล็ก และสารอาหารจำเป็นอื่นๆ ต่างมีส่วนช่วยในกระบวนการสมานแผลในด้านต่างๆ นอกจากนี้ การได้รับพลังงานและน้ำอย่างเพียงพอยังมีความสำคัญไม่แพ้กัน เพื่อรักษาพลังงานในร่างกายและสนับสนุนการทำงานของร่างกายตามปกติ
ผู้ดูแลควรให้ความสำคัญกับการจัดมื้ออาหารที่สมดุล เลือกใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารหรือสูตรอาหารที่เหมาะสมเมื่อจำเป็น และปฏิบัติตามคำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับปริมาณโปรตีนและพลังงานที่ผู้ป่วยควรได้รับ
ที่สำคัญที่สุดคือ โภชนาการควรทำควบคู่ไปกับการเปลี่ยนท่าทางอย่างสม่ำเสมอ การดูแลแผลที่ถูกต้อง การใช้อุปกรณ์กระจายแรงกดทับ และการติดตามอาการโดยบุคลากรทางการแพทย์ แนวทางที่ครอบคลุมเช่นนี้จะช่วยส่งเสริมการสมานแผล ลดภาวะแทรกซ้อน และยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยติดเตียงให้ดียิ่งขึ้น
